Wie echt cool is, heeft Bert Anciaux niet nodig

Op school was ik bepaald geen hippe vogel. Terwijl de meeste jongens (ik zat nog op een jongensschool) een voetballer of een popster als idool hadden, dweepte ik tijdens de eerste jaren van het middelbaar met Julius Caesar. De speeltijden waren vaak geen pretje. Een voordeel was dat ik een Grieks-Latijnse opleiding volgde op een school die de lat doelbewust hoog legde. Ook onhippe vogels konden daar hun vleugels uitslaan. Als kind van ouders die zelf de mogelijkheid niet hadden om hogere studies te volgen, heeft dat mijn leven sterk bepaald. Luctor et emergo. Vanuit die achtergrond kijk ik met enige scepsis naar het project Skoel Skillz, dat 25.000 euro zal ontvangen uit de gulle hand van minister Bert Anciaux. Bedoeling is om leerlingen van secundaire scholen in Mechelen kennis te laten maken met vormen van straatcultuur als skaten, breakdance en graffiti. Het komt me voor dat jongeren zelden hulp nodig hebben om te weten wat cool is en dus zelf hun weg naar die bezigheden wel vinden, die ik niet als de meest verheffende beschouw. Natuurlijk begrijp ik dat men leerlingen wil benaderen vanuit een bestaande interessesfeer en op die manier tot hen wil doordringen om sociale basisvaardigheden bij te brengen. Indien het project vanuit die optiek goed onderbouwd is, waar ik van uitga, verdient het zelfs alle kansen. Maar toch stemt het me bitter. Als we jongeren vandaag cultureel van onderuit moeten benaderen, is dat immers het resultaat van 40 jaar de verkeerde richting uitfietsen. Nivelleren naar boven werd ingeruild voor nivelleren naar beneden, met een enthousiasme alsof diarree de ideale remedie zou zijn voor constipatie. De gevolgen zie je het best aan ons taalgebruik. Het streven naar het doorsijpelen van algemeen Nederlands werd zo goed als opgegeven. Zelfs de openbare omroep vindt het vandaag normaal om populaire series te maken waarin de acteurs een soort tussentaal spreken. Die - mijn gedacht! - gretig ingang vindt. Het resultaat is een veralgemening van een soort randstedelijk Antwerps, gelardeerd met exotische klanken en uitdrukkingen uit andere provincies. Ik kon wel enig begrip opbrengen voor de In De Gloria-figuur Gerrit Callewaert uit Bavikhove, die in essentie aanklaagde dat Vlamingen die zich in hun dialect nog niet voldoende geconfirmeerd hebben aan de nieuwe Vlaamse taal, ondertiteld worden op televisie. Net als Nederlanders trouwens.
De naamgeving van Skoel skillz is een voorbeeld van hoe zelfs de onvermijdelijke integratie van begrippen uit de sterkste internationale cultuurtaal niet ontsnapt aan de drang naar taalkundige ondermaatsheid. Het taalgebruik in de audiovisuele media spoort helaas parallel met de inhoudelijke middelmatigheid van het aanbod tijdens primetime. "57 channels and nothing on", zingt Springsteen zeer terecht. Om nog te zwijgen van de vulgariteit van sommige programma's waarmee de commerciële omroepen in de latere uren kijkers lokken. Ik kan me niet voorstellen dat één maker van het programma Temptation Island er zelf ooit aan zou deelnemen, of een deelname zou aanbevelen aan iemand die hem/haar dierbaar is. Maar wie daarover moppert, krijgt allicht een 'talk to the hand' op zijn donder. De capitulatie van de elite sinds mei '68 is vandaag immers zo goed als volledig voltrokken. Oordelen over wat hogere en wat lagere cultuur is, mag nog om theoretisch te mijmeren of om cynisch te lachen met de figuren die men op TV opvoert, maar niet om er praktische gevolgen aan te verbinden. Integendeel, precies de houding om vooral niet te oordelen, getuigt van een open geest. Ook wie zijn kinderen liever naar een school stuurt die ze tracht te wapenen met andere dingen dan skoel skillz, behoort daar geen negatief oordeel over te vellen. Al is het maar om niet onmiddellijk te worden geklasseerd als geborneerd en onverdraagzaam.
Edmund Burke wist dat het enige dat het kwade nodig heeft om te triomferen, is dat goede mensen niets doen. Niet alleen doen we massaal niets, niets doen is verheven tot de juiste morele houding. Het kwade dat triomfeert is dat de zwakkeren hiervan het slachtoffer zijn. Want het zijn natuurlijk niet de kinderen van de elite die kansen missen door de nivellering naar beneden. Hun ouders oordelen misschien zogezegd niet, maar ze weten drommels goed wat het beste is voor hun kinderen en ze hebben de mogelijkheden om het hen te geven.